Posle više od dve decenije nakon proglašenja nezavisnosti Makedonija ne uspeva da razreši spor sa svojim susedom oko imena države. Iako se možda čini da je ovaj spor simboličan, odnosno da Grčka svojim tvrdim stavom o nepriznavanju imena države “Makedonija” svom severnom susedu štiti svoj istorijski identitet, zapravo ceo spor ima vrlo realne implikacije za obe strane.
Sa raspadom Jugoslavije devedesetih godina Makedonija je proglasila svoju nezavisnost koju su ostale zemlje i međunarodne organizacije prihvatile sa određenom rezervom. Naime, Grčka nije dopuštala da bivša jugoslovenska republika nosi zvanični naziv “Makedonija” jer je to dovodilo u pitanje ime njene severene regije, ali je takođe stvaralo i određene političke nedoumice koje se tiču identiteta naroda na tim prostorima i istorijske uloge Aleksandra Makedonskog. Od proglašenja nezavisnost pa do danas Republika Makedonija nosi zvaničan naziv Bivša Jugoslovenska Republika Makedonija (BJRM). Osim što je to loše uticalo na bilateralne odnose ovih zemalja, sam spor predstavlja ozbiljan problem vladi u Skoplju u daljim evro-atlanskim integracijama.
Najnoviji pokušaji u rešavanju ovog pitanja izazvali su burne reakcije u Solunu i Atini prethodnih dana. Mogućnost priznavanja imena “Makedonija” bivšoj jugoslovenskoj republici, u bilo kakvom obliku ili kontekstu, očigledno je neprihvatljiva za veliki broj grčkih građana. Protesti koji su organizovani u dva najveća grada pokazuju da njihovi učesnici dolaze i sa levog i sa desnog spektra političkog opredeljenja, što dalje pokazuje koliko je ova tema značajna za grčki narod, odnosno koliko to zadire u njihovo nacionalno pitanje. Ovakva reakcija nije neočekivana. Grci s razlogom strahuju da popuštanje u ovom sporu, odnosno ustupanje pred zahtevima zvanične Makedonije, može da ima šire političke implikacije.
U proteklih nekoliko godina Grčka se sučila sa teškim posledicama ekonomske krize koje su se snažno odrazile na socijalno stanje u zemlji, ali isto tako i na političku (ne)stabilnost vlasti. Grčka vlast je u tom periodu trpela široke kritike i uslovljavanja koja su dolazila od strane evropskih partnera. Naravno, svi problemi su najteže pali običnom narodu čiji standard života je značajno opao. Kada je pokrenuto pitanje “Makedonije” (što znači da bi ono moglo da bude rešeno posredstvom inostranih medijatora i da termin Makedonija ostane prisutan u novom nazivu BJR) desile su se burne reakcije u nacionalnom jezgru Grčke, koje su išle sve do strahova da bi Grčku mogla zadesiti sudbina Jugoslavije. Mada može zvučati dramatično, ali popuštanje pred Makedonijom, odnosno dopuštanje susedu da koristi zvanično ovo ime, može potencijalno da izazove teritorijalne probleme Grčkoj u Epiru, kao i u njenoj severnoj regiji koja se graniči sa Republikom Makedonijom. Naime, problem imena “Makedonija” je usko povezan sa pitanjem identiteta Makedonaca, odnosno njihove veze sa istorijskom (antičkom) teritorijom kojom je vladao Aleksandar Makedonski. Odobravanjem imena “Makedonija” Grci bi indirektno prihvatili da današnji narod Makedonije vuče poreklo, pa i svoj identitet od antičkog vladara i time stiče pretenzije na celu teritoriju istorijske Makedonije koja je većim delom u Grčkoj.
Sa druge strane, posmatrajući isto pitanje kroz prizmu real-politike, nepriznavanjem imena Grčka pravi ozbiljne probleme Skoplju i zadržava za sebe ucenjivački potencijal u pogledu daljih evro-atlanskih integracija Makedonije. U konkretnom slučaju Republika Makedonija je stavljena u položaj da mora da pravi ustupke i kompromise kako bi nastavila svoj put ka Evropskoj uniji i NATO-u. Tome treba dodati činjenicu da je Grčka treći najveći invetstitor u Makedoniji. Mada sve navedeno ide u korist Grčke, ne treba zanemariti i da Atina trpi određeni pritisak povodom ovog pitanja. Skoplje ima prijatelje i u Ankari i u Londonu, a s obzirom na nepovoljan ekonomski položaj u kakvom je trenutno Grčka ovo može da bude bitan adut u pregovorima. S obzirom na zvaničnu politiku priključenja NATO-u, makedonska vlada, koja ne može da ponudi jaku armiju ili ekonomiju, igra na kartu da njenim ulaskom u ove strukture Zapad polako zatvara krug na ovim prostorima i obezbeđuje prisustvo u još jednoj državi Balkana. Stavljanjem Mekedonije u zapadnu sferu bezbednosti, NATO bi ograničio poteze drugih igrača na ovim prostorima, a ovo bi takođe povećalo i pritisak na Srbiju.
Uprkos svojoj dugotrajnosti, spor između Makedonije i Grčke teško da može da izazove ili pokrene šira dešavanja u regionu. Obe zemlje imaju vrlo slične spoljnopolitičke ciljeve i imaju iste partnere sa kojima sarađuju ili žele da još više prodube saradnju. Nije čudno da jedna zemlja koristi povlašćeni položaj kako bi naterala suprotnu stranu na ustupke, jer druga teži poziciji koju ova prva ima, ali u ovom slučaju će biti neminovno da obe strane pristanu na kompromis prvenstveno zbog njihove unutrašnje političke i ekonomske situacije. Ipak ono što može da dođe kao iznenađenje iz svega ovoga jeste da Grčka popusti i prizna Kosovo. Grčka je jedna od retkih zemalja koja jasno pripada zapadnom bloku a koja nije priznala nezavisnost Kosova, što potvrđuje bliskost koju srpski narod deli sa grčkim. Grčka vlada će možda morati da napravi ovaj ustupak kako bi zadržala svoj stav po pitanju Makedonije ali ujedno očuvala mir i stabilnost u zemlji.
Autor: Igor Pejić
