Značaj jezera Gazivode često je pominjan u političkom i strateškom kontekstu ali ovo jezero ima i veliki ekološki značaj
Jezero Gazivode koje se nalazi na prostoru Kosova i Metohije, na teritoriji opštine Zubin Potok nastalo je 1977. godine pregrađivanjem reke Ibar. Dužina jezera je 24km, dok je visina brane 107m. Brana je u osnovi široka 460m i duga 408m. Zanimljivo je da se istoimeno jezero nalazi u opštini Tutin. Glavna namena ovog jezera jeste snadbevanje vodom kosovske nizije, tačnije snadbevanje 10 opština na ovom prostoru.
STRATEŠKO-EKOLOŠKI ZNAČAJ
Više puta dešavale su se političke provokacije vezano za Gazivode koje su duboko uzdrmavale javnost. Ovo govori u prilog tome da i vlast u Srbiji kao i čelnici iz Prištine shvataju ovo jezero i njegovu hidrocentralu kao strateški važne. Takođe nije bila retkost da ovo jezero obilaze i američke vojne snage pod raznim izgovorima.
Jezero je površine 11 kilometara, od kojih se dve trećine nalazi na prostoru opštine Zubin Potok. Zapremine je od 380 do 420 miliona kubnih metara vode koja se puni vodom iz Srbije koja dolazi preko Ibra.
„Termoelektrana u Obiliću ne može da radi, ne može da hladi svoja postrojenja, bez vode sa Gazivoda. U sekundi se isporučuje 4,5 kubnih metara vode prema Prištini. Na godišnjem nivou je to oko 130 miliona kubnih metara vode. Druga važna uloga je proizvodnja električne energije, godišnje se proizvodi oko 100 gigavat sati. Zatim, vodosnabdevanje. Vodu sa Gazivoda pije oko 800.000 stanovnika Kosova – Južna Kosovska Mitrovica, Srbica, Vučitrn, Obilić, Glogovac i u letnjim periodima Priština“, rekao je director JP ,,Ibar” Vulović za RTS pre dve godine.
On je tada dodao i sledeće „Posle ratnih dešavanja, 1999. središte se seli u Zubin potok i vlada 2004. formira Javno preduzeće ‘Ibar’, koje gazduje velikom branom, jezerom, malom branom i malim jezerom, hidroeletranom i delom kanalnih sistema. Situacija na terenu je ovakva: Mi radimo, proizvodimo, a plodove našeg rada ubira južno preduzeće ‘Ibar Lepenac’ u Prištini koje naplaćuje vodu i električnu energiju koju mi proizvodimo”.
Treba podsetiti da je uprava ovim jezerom u toku 1999. godine prebačena iz Prištine na sever. Danas se smatra ukoliko bi došlo do sukoba koji bi se lomio preko ovog jezera i hidrocentrale da bi mogla nastati i ekološka katastrofa s obzirom da bi veliki broj ostao uskraćen za vodu za piće.
ZAGAĐENOST GAZIVODA
Više puta se u javnosti govorilo o zagađenosti ovog jezera. Naime velika količina otpada se nalazila u samom jezeru, a smatra se da je otpad čak iz Crne Gore završio tu. Otpad najviše dolazi sa obala reke Ibar kada ga voda svojim strujanjem donese na branu gazivode. Velika količina novca se svake godine uloži u saniranje ovog otpada ali ni to uz sav volonterski rad nije dovoljno. Ovo takođe otežava i turistički razvoj Zubinog Potoka.
Međutim, pored zagađenja otpadom ne postoje drugi značajniji zagađivači pa se voda iz ovog jezera smatra izuzetno kvalitetnom.
O značaju jezera Gazivode govori i podatak da se ono prema rečima zvaničnika iz Beograda i Prištine, našlo među stavkama dokumenata koje su Kosovo i Srbija potpisali u Vašingtonu 4. septembra. Ovo dolazi odatle što je vlasništvo nad jezerom sporno s obzirom da ga je Srbija podigla posredstvom kredita koje odplaćuju srpski državljani. Sa druge strane Kosovo već koristi i vodu i energiju koje ono stvara, a Srbija ima tehničke mogućnosti da preusmeri vodu iz Ibra i jezero isuši čime bi bez vode i struje ostala većina stanovništva na Kosovu.
U tački koja se odnosi na Gazivode stoji da će se sprovesti studija sa američkim Ministarstvom energetike o deljenju jezera kao izvora energije i vode navode mediji, a na koji način će biti rešena uprava nad Gazivodama ostaje da vidimo.
Piše: Jasmina Andrić
